در انتظار عبور

Date سه شنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۷

تاکسی معروف بود به بحث های سیاسی مردم بی حوصله یا آنها که دنبال جایی برای گفتن می گشتند. اما گویی مدتهاست کسی در تاکسی بحث نمی کند. حتی در این گرمای کلافه کننده و ترافیک کسالتبار که سکوت هم آزار دهنده است اگر رادیو نباشد؛ هرچند صدای یکنواختش هم هست و هم نیست. بین دو مسافری نشسته ام که نه به گوشی مشغولند و نه گوش به رادیو دارند. انگار به قهر نشسته‌اند. برنامه رادیو، گزارش بی آبی است و راه های صرفه جویی و همه سویه به سمت مردم که چرا صرفه جویی نمی کنیم. صحبت دوش گرفتن است و ظرف شستن خانمهای خانه دار. مجری گله می کند که چرا برخی توجه نمی کنند به هشدارهای کم آبی و آقای کارشناس نظریه می دهد که چون مردم ایران باورپذیر نیستند و … آن کارشناس دیگر می گوید مردم مسئولند در برابر کم آبی و باید اعتماد کنند به هشدارهای مسئولین.
مردی سخت در تامل است، شاید حساب می کند کشت هندوانه در شهرهای مختلف چقدر آب می برد. خانمی زل زده به چمن های وسط بلوار، انگار می خواهد بپرسد چه کسی باید مدیریت کند اینهمه فضای سبز را در این کم آبی. جوانی جلو نشسته پوزخند می زند شاید می خواهد سوال کند در کنار تبلیغات ارسال ماهواره به فضا و غنی سازی و نانو و … بهتر نبود فکری به حال فناوری مضحک کولرهای آبی آب هدرده می شد در طول سی سال گذشته. راننده هم ساکت است هرچند او هم حرفها در دل دارد. شاید او می خواهد بپرسد دوره قبلی مجوز بی حساب و کتاب چاه های عمیق داده شد، بعدش چگونه مدیریت شد؟ کسی گزارشی داد به مردمی که حالا از بی اعتمادی شان گلایه می شود؟
عجیب نیست که دیگر کسی در تاکسی بحث نمی کند. انگار مسافران دل سپرده اند به عبور تاکسی از این خیابان کلافه کننده و کسالتبار.

تنبعالیت را جدی بگیریم

Date شنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۷

اسلکتیویسم Slacktivism از دو کلمه Slacker به معنای فرد تنبل و activism به معنای فعالیت تشکیل شده است و «تنبعالیت » ترجمه شده است. سست کوشی، فعالیت از پشت صفحه نمایش و یا فعالیت از روی صندلی راحتی و حتی مبارزه از زیر لحاف هم ترجمه کرده اند.
ریشه همه تعابیر تحقیر آمیز در این است که چرا رسانه های اجتماعی باعث شده اند نسل جوان فعالیت از پشت صفحه نمایش را بر پیاده روی های اعتراضی و حضور در میتینگها ترجیح دهد و چرا نیاز و میل به حضور در سخنرانی های معترضین و شرکت در پتیشن های حضوری را کمرنگ کرده است.
کسانی که در غرب فعالیت از پشت اسکرین را تحقیر می کنند، معتقدند فعالیت اجتماعی سیاسی فعالیتی در انزوا و روی صندلی نیست بلکه همراه با شور جمعی باید باشد و به خاطر کم هزینه بودن و راحت بودن است که نسل جدید اقبال به فعالیت از پشت اسکرین دارد. این نگاه و قضاوت را نباید به شرایط ایران تعمیم داد. چون در کشورهای پیشرفته می گویند وقتی می توانی برای اعتراض در راهپیمایی های اعتراضی یا جلسات گردهمایی سخنرانان معترض شرکت کنید چرا به حمایت فیس بوکی اکتفا می کنید. در حالیکه در ایران باید گفت وقتی نمی توانید در عرصه عمومی به اختلاس، اعلام نشدن نام بدهکاران هزار میلیاردی بانکی، خسارت موسسات اعتباری به بیت المال، شرکت های صوری در افریقا و رانت و مدیریت فاجعه بار منابع آبی و تخریب تدریجی یک سوم جنگلها و … اعتراض خودتان را بیان کنید، حداقل در رسانه های اجتماعی بیان کنید.
در شرایطی که همه رسانه های بزرگ حکومتی هستند و یک جامعه مدنی قوی وجود ندارد، اتفاقاً فعالیت از پشت اسکرین اثرگذاری تدریجی دارد و در تحلیل جامعه ایرانی محاسبه می شود. تنبعالیت را جدی بگیریم.

مساله «مدیریت بحران» نیست

Date دوشنبه ۹ بهمن ۱۳۹۶

اول بار نبوده و دفعه آخر هم نیست. تا معیارها همین است، همین مسیر خواهد بود. دی ماه ۹۲ که حریق در واحد تولیدی پوشاک در طبقه پنجم ساختمانی در خیابان جمهوری باعث شده بود دو زن شاغل خود را به پایین پرت کنند، همه از مدیریت بحران و ضعف در عملکرد امدادرسانی گفتند و نوشتند و اما دلیل اصلی اش این بود که بودجه کافی نداشت آتش نشانی که نبردبانش سالم باشد و تشکش به موقع. نبردبان نقص فنی داشت.
در فاجعه پلاسکو هم معلوم شد که آتش نشانی امکاناتی برای خدمات رسانی مناسب ندارد که بعد از مرگ سهراب های وطن، خبر از نوش دارو دادند: تخصیص بودجه برای نوسازی و تجهیز آتش نشانی.
حالا دوباره با این برف، همان قصه «مدیریت بحران» شنیده می شود که چرا ملت در راه های قم و کرج و … ماندند. نه، مساله ضعف مدیریت بحران نیست. مساله این است که خدمات رسانی به مردم چقدر مهم و در اولویت است.
اینکه آتش نشانی و اورژانس و راه داری و سازمان های از این دست معمولاً ضعف امکانات و تجهیزات و بودجه و مدیریت دارند و این خودش را همیشه حتی با بارش برف نشان می دهد به خاطر این است که اساساً خدمات رسانی به مردم معیار اصلی نیست. اینکه در سرمای زمستان کرمانشاه، مردم در چادر می خوابند با کودکانی که شاید تلف شدنشان از سرما در اخبار منعکس شود یا نشود به خاطر این است که معیار خدمت به مردم نیست. بودجه برای راه داری کم است به همان دلیل که برای کانکس کم است. مساله «مدیریت بحران» نیست، مردم مساله نیستند.

اولویت ما ایران است

Date جمعه ۲۶ آبان ۱۳۹۶

این روزها ولوله ای در جان ها افتاده و عشق به ایران ما را در برگرفته و شور شیرینی شهرها را فراگرفته. زلزله اگر برای گروهی خسارت خیز است برای انبوهی سینه سوز است. با زلزله «ما» زنده می شود. و اشک های روان شده و روان های بیدار شده از «ما» می گویند. ما توصیف می شود. ما قضاوت می شود. و چه بسیار ما ملامت می شود …
ای کاش انبوه درهم راست ها و دروغ ها در فضای به غایت حقیقی اینترنت، روان های لرزیده ما را به قضاوت های شتابزده از ما نبرد. ما را ناامید نکند. یادمان باشد زلزله پاره ای از سرزمین را می لرزاند تا همه سرزمین را بیدار کند. بیدار به وجدان های روشن، بیدار به یکدلی، بیدار به حقیقتی به نام ما … بیدار به ایران.
اینکه چرا مردم ترجیح می دهند به حساب های اشخاص کمک کنند و نه حساب های دولتی. اینکه چرا بسیاری از مردم ترجیح می دهند به جاده بزنند تا با دست خودشان به زلزله زده ها کمک کنند، یک دلیل واضح و روشن دارد: این کمکها برای «ما» است چون اولویت ما «ایران» است.

«آقای رییس جمهور ما متهم می کنیم»

Date شنبه ۱۳ آبان ۱۳۹۶

امسال دومین بار است که شهر من یزد بر سر زبانهاست. اینبار به خاطر مساله «سپنتا نیکنام»، عضو زردشتی شورای شهر که حالا به حکم قانونی که به فقهای شورای نگهبان مجوز می دهد در هر قانونی که خلاف شرع تشخیص می دهند، «ورود کنند» به مرخصی اجباری رفته و شاید از شورا اخراج شود.
پیشتر یزد به خاطر ثبت جهانی در یونسکو به عنوان شهر خشتی تاریخی بر سر زبان ها افتاده بود. شهر بادگیرها و قنات ها، شهر سازش با کم آبی و سوز آفتاب؛ شهر شب های پرستاره و افق های بلند، شهر آشتی و آرامش؛ شهری که میوه تمدن کویر است که اساس و عصاره آن مدارا و مروت است. مدارا و مروت جان آسمان پرستاره و آن افق های بلند است. مدارا و مروت روح ایران است.
اینکه مردم نسبت به این مساله دغدغه دارند به خاطر ضدیت آن با روح فرهنگ اصیل و ریشه دار ایرانی «مدارا و مروت» است. مردم و نه تنها مردم یزد، بلکه عموم مردم به معنای کامل کلمه نسبت به این «مساله» متوجهند و شاید بیش از همه مردمی که ایمان دارند «رای مردم حق الناس» است.
امروز وظیفه روزنامه نگاران، اساتید، هنرمندان و در یک کلمه همه روشنفکران است که پاسدار ریشه و روح ایرانی یعنی مدارا و مروت باشند.
روزگاری در فرانسه افسری به نام دریفوس که بیگناهیش بعدها اثبات شد، در مظان اتهام بود. امیل زولا رمان نویس بزرگ و مشهور آن زمان با نوشتن یادداشت «آقای رییس جمهور من متهم می کنم» همه توجه ها را به این پرونده جلب کرد. امروز اگر به دلایلی شاعر دوران و نویسندگان عصر وجود ندارند اما به مدد شبکه ها، مردم کاربران کار بلدند. پس اینبار «آقای رییس جمهور ما متهم می کنیم»

مساله دریفوس

ثبت جهانی یزد

مصاحبه با شفقنا رسانه در مورد پخش نکردن سخنرانی ترامپ

Date یکشنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۶

شفقنا رسانه- سمیرا بختیار: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا جمعه شب علیه برجام سخنرانی کرد، و پس از آن حسن روحانی به اظهارات او پاسخ داد. شبکه خبر که پیش از این سخنرانی ترامپ در سازمان ملل را در پخش زنده اشتباه ترجمه کرد، این بار پخش زنده نداشت و این سیاست خبری صداوسیما مورد انتقاد کارشناسان قرار گرفت. امید جهانشاهی، مدرس مدیریت رسانه این اقدام صداوسیما را درست نمی‌داند و معتقد است: با وجود شبکه‌های مجازی، فرهنگ و آئین مصرف خبری تغییر کرده است؛ برای همین باید به مخاطب اعتماد کرد. مشکل اصلی صداوسیما این است که برخی مدیران ارشد هنوز تحولات فضای رسانه‌ای را درک نکرده‌اند.

تغییر مصرف خبری به نفع رسانه‌های جدید است

این مدرس مدیریت رسانه درباره‌ی پخش نکردن سخنرانی زنده ترامپ در شبکه خبر به شفقنا رسانه می‌گوید: به نظرم کار بسیار اشتباهی بود چراکه اکوسیستم صنعت رسانه در دنیا در حال تغییر کردن است. زمانی سردبیران رسانه‌های جریان اصلی می‌توانستند درباره پخش خبرها تصمیم‌گیری کنند و درباره این نظر دهند که مردم از چه رویدادی مطلع بشوند یا نشوند. اما امروزه رسانه‌های جدید و اجتماعی اکوسیستم صنعت رسانه را تغییر دادند و یکه‌تازی تلویزیون و روزنامه به پایان رسیده است. تحقیقات نشان داده مخاطب خبر تلویزیونی با شیب ملایمی در حال کاهش است و آنچه در صنعت رسانه شاهد هستیم، تغییر مصرف خبری به نفع رسانه‌های جدید و مبتنی بر اینترنت است.

پخش نکردن سخنرانی ترامپ نادرست بود

او با تأکید بر اصولی که صداوسیما باید رعایت می‌کرد، توضیح می‌دهد: ما در کشور خود می‌بینیم تلگرام و شبکه‌های اجتماعی چگونه توانستند فرهنگ و آئین مصرف خبری را تغییر دهند. از این منظر پخش نکردن سخنرانی ترامپ از تلویزیون کاری کاملاً نادرست بود. سیاست درست این بود که صداوسیما سخنرانی ترامپ را به‌طور کامل و با ترجمه درست پخش می‌کرد. در اینجا باید به این مسئله هم اشاره‌کنم که ترجمه غلط در سخنرانی قبلی ترامپ یک اشتباه بسیار فاحش و بزرگ بود که به اعتبار شبکه خبر و صداوسیما آسیب وارد کرد.

جهانشاهی ادامه می‌دهد: همچنین باید قبل و بعد از سخنان ترامپ، صداوسیما از کارشناسان خبره استفاده می‌کرد تا مردم از سیاست‌های آمریکا بر ضد گفتمان جمهوری اسلامی مطلع شوند. همچنین می‌توانست گلچینی از واکنش‌های مردم در شبکه‌های اجتماعی را پخش می‌کردند که علیه سخنان ترامپ مطرح ‌شده بود و به نظرم بسیار جذاب‌تر از سخنان استدلالی کارشناسان است چون نظر کارشناسان معمولاً بر اساس منطق و سیاست است اما جملات مردم در شبکه‌های اجتماعی عاطفی‌تر و جذاب‌تر است.

سخنرانی رئیس‌جمهور بلافاصله بعد از ترامپ، بسیار هوشمندانه‌ بود

او با ابراز این عقیده که راه مقابله با آمریکا پخش نکردن سخنان ترامپ نیست، بیان می‌کند: صداوسیما می‌تواند در زمان پخش سخنرانی از زیرنویس‌هایی استفاده کند که نشان بدهد صحبت‌های ترامپ کاملاً در جهت ضد گفتمان جمهوری اسلامی است. البته سخنرانی رئیس‌جمهور بلافاصله بعد از صحبت‌های ترامپ، بسیار اقدام هوشمندانه‌ای بود که از سوی تیم دولت انجام گرفت و خوب هم توانست پاسخگو باشد. ما باید یادمان باشد دشمنی آمریکا با گفتمان جمهوری اسلامی، مربوط به امروز و دوران ترامپ نیست و از آغاز انقلاب اسلامی وجود داشته و ادامه خواهد داشت. اگرچه صحبت‌های ترامپ بسیار صریح‌تر در بیان عداوت و دشمنی اما راه مقابله با او باید با در نظر گرفتن تحولات اکوسیستم صنعت رسانه باشد.

جهانشاهی افزود: ما باید با استفاده از ظرفیت‌های موجود به مقابله دست بزنیم. این ظرفیت بی‌شک در استفاده از رسانه‌های مبتنی بر اینترنت است و پخش نکردن سخنان ترامپ و بدتر از آن ترجمه غلط نتیجه خوبی برای ما نخواهد داشت.

مشکل صداوسیما حساسیت‌های فرهنگ عمومی نیست

برخی معتقدند توجه به حساسیت‌های مورد نظر برای مخاطب ایرانی می‌تواند دلیل پخش نکردن این سخنرانی باشد اما جهانشاهی پاسخ می‌دهد: برآیند کلی جامعه ما این است که مردم کاملاً نسبت به مسائل سیاسی آگاه هستند و قرار نیست در مواجهه با سخنان ترامپ رویکرد خاصی بگیرند. مردم کاملاً از دشمنی این کشور مطلع هستند و می‌دانند خیلی از اتهامات ترامپ درباره‌ی ایران نادرست است. برای همین باید به مخاطب اعتماد کرد. همچنین اگر به دبیران و خبرنگاران جوان صداوسیما اعتماد بشود، آن‌ها خیلی خوب می‌توانند از ابزارهای مختلف مثل زیرنویس و درست کردن کلیپ و میزگردهای کارشناسان برای مقابله با حرف‌های ترامپ استفاده کنند.

این مدرس مدیریت رسانه در پایان انتقاد می‌کند: مشکل صداوسیما حساسیت‌های فرهنگ عمومی نیست. برخی مدیران ارشد خبر هنوز تحولات فضای رسانه‌ای را درک نکردند. من معتقدم کارنامه آمریکا در حمایت از کشورهای دیکتاتوری به‌قدری عیان و روشن است که ما نباید واهمه داشته باشیم سخنان ترامپ مشکلی در کشور ایجاد کند.

لینک مصاحبه

توئیتر و تلویزیون: خبر تلویزیونی در عصر رسانه های اجتماعی

Date دوشنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۶

مقاله بنده در اخرین شماره فصلنامه «مطالعات ماهواره و رسانه های جدید». شماره ۱۰ و ۱۱ زمستان و بهار ۱۳۹۴/ فایل پی دی اف این شماره فصلنامه در سایت موجود است.

چکیده

گسترش استفاده از رسانه های اجتماعی و تاثیری که به تدریج بر عادات مصرف خبری می گذارند، چنان است که حضور شبکه های تلویزیونی در رسانه های اجتماعی را به یک ضرورت تبدیل ساخته است. تاکنون بسیاری از شبکه های تلویزیونی بزرگ جهان برای این حضور برنامه ریزی کرده اند و کامیابی های چشمگیری در ضریب نفوذ و گسترش سهم بازار رسانه ای خود حاصل کرده اند.
این مقاله توصیفی به جایگاه جدی توئیتر در صنعت خبر و اهمیت رو به رشد آن برای سازمان های خبری می پردازد. به عبارت دیگر این مقاله جنبه ای از اکوسیستم درحال ظهور صنعت خبر را توصیف می کند و می کوشد با اشاره به وضعیت فراگیری و همه جا حاضری خبر که نتیجه گسترش توئیتر است، نشان دهد که چرا برخی سازمان های خبری و شبکه های تلویزیونی پیشرو جهان توئیتر را به خدمت گرفته اند؛ و در این میان برخی تجربه ها و آرای مسئولان و سردبیران این شبکه های تلویزیونی را مرور می کند. به این امید که توصیف وضعیت در حال ظهور، مسئولان و مدیران سازمان های رسانه ای کشور بخصوص رسانه ملی را نسبت به برنامه‌ریزی دقیق برای جدی گرفتن حضور فعال در توئیتر ترغیب نماید.
کلمات کلیدی: توئیتر، تلویزیون، سازمان های خبری، رسانه های اجتماعی

رسانه انحصاری دیگر توهم است. مصاحبه با شفقنا

Date سه شنبه ۱۴ شهریور ۱۳۹۶

امید جهانشاهی، دکترای مدیریت رسانه در گفت و گو با شفقنا رسانه:

آینده‌پژوه در سناریونویسی عوامل کلیدی و پیشران‌هایی را شناسایی و احصاء می‌کند که در شکل‌گیری احتمالات آینده مؤثرند.

این احتمالات پیش رو یا سناریوها به کار مدیران می‌آید تا براساس آن‌ها برنامه‌ریزی پیش‌دستانه داشته باشند تا بتوانند با توجه به تحولات آینده جایگاه موفقی داشته باشند.

همه‌ی سازمان‌های رسانه‌ای بزرگ جهان به شدت برای حضور در پلتفرم‌های مختلف جدید و اجتماعی سرمایه‌گذاری کرده‌اند. خیلی از سازمان‌ها از ۲۰۰۹ سردبیر رسانه‌های اجتماعی تعیین کرده‌اند. اما ما از این جهت بسیار عقب و بی‌برنامه هستیم.

ما باید درباره‌ی نگاه به صنعت رسانه و ژورنالیسم به یک تفاهم جمعی برسیم. این «ما» شامل محققان، اصحاب قدرت و روزنامه‌نگاران است.

همه ما باید درباره‌ی این که ژورنالیسم به طور کلی به چه کار می‌آید و برای چیست یا مؤسسه‌ی رسانه‌ای چگونه جایی است و چه می کند و چه جایگاهی در ساخت قدرت دارد، به یک تفاهم جمعی برسیم.

جامعه‌ی سالم نمی‌تواند بدون روزنامه‌نگاری وجود داشته باشد، روزنامه‌نگاری ستون فقرات یک جامعه سالم است.

برای این که رسانه‌ها کارکرد خودشان را داشته باشند، باید بقیه نهادها هم کارکرد خودشان را داشته باشند.

وجود احزاب بزرگ و ریشه‌دار در جامعه و وجود دانشگاه مستقل و نهادهای مدنی لازمه‌ی وجود روزنامه‌نگاری توانمند است.

وقتی یک صنف قدرتمند حرفه‌ای نیست خیلی از روزنامه‌نگاران می‌شوند پیاده نظام حزبی و جناح‌های سیاسی سود می‌برند.

تحول به این گونه است که در آینده رسانه‌ای که اجتماعی نباشد، رسانه نیست. همین امروز هم می‌توان گفت مؤسسه‌ی رسانه‌ای که در اینترنت حضور ندارد، نام مؤسسه‌ی رسانه‌ای روی آن نمی‌توان گذاشت.

منظور این نیست که مثلا در فلان تاریخ روزنامه و تلویزیون نابود شود و دیگر وجود ندارد. خیر. بلکه مسئله این است که جایگاه‌شان در سبد رسانه‌ای دنیا در حال کاهش است.

می‌گویند آینده‌ی اینترنت، تلویزیون است و این کنایه از آن است که در آینده، ویدئو در اینترنت قوی می‌شود. اقبالی که دارد از ویدیو آنلاین می‌شود فشاری جدی برای آینده برودکست است.

تردید نکنید ما در آینده شاهد یک فضای متکثر رسانه‌ای خواهیم بود. رسانه انحصاری بودن دیگر توهم است و این را همه به خوبی دریافته‌ایم.

برندهای رسانه‌ای سرمایه‌های کشورند. سرمایه‌ها و منابعی که قدرت نرم تولید می‌کنند. اعتماد ایجاد می‌کنند.

باید مکانیسم‌هایی برای مدیریت رسانه‌ها ایجاد کرد که مهمترین آنها نظارت خود انجمن صنفی و مقررات به‌روز و حمایت کننده از استقلال و نقد و پرسشگری و بازدارنده برای توهین و تندروی است.

مصاحبه با شفقنا

 

مجله اینترنتی شفقنا در مورد آینده رسانه