رسانه های اجتماعی؛ در خدمت پوپولیسم یا دموکراسی

انتخابات سالهای اخیر در بریتانیا، آمریکا، هلند، فرانسه، ایتالیا، استرالیا، نروژ و اوکراین نشان می دهد که پوپولیسم امروز یک پدیده جهانی است، و بخصوص بعد از پیروزی ترامپ به یکی از داغ ترین موضوع های مورد بحث در حوزه رسانه و سیاست تبدیل شده است. قوت گرفتن جریانهای پوپولیستی البته دلایل متعددی دارد که یکی از آنها و یا به عبارت دقیقتر یکی از بسترهای تقویت کننده آنرا رسانه های اجتماعی دانسته اند. برخی از محققین معتقدند «ساختار فنی» رسانه های اجتماعی در تقابل با اصول دموکراسی است. یکی از اصولی که دموکراسی را ضمانت و تقویت می کند «گفتگوی آگاهانه» در مورد مسائل عمومی است، و از همین رو روزنامه نگاری را پایه ای برای دموکراسی خوانده اند. میزگردهای چالشی تلویزیونی و یا یادداشتها و مصاحبه های چالشی در روزنامه ها، نوعی گفتگوی جمعی درباره مسائل جامعه هستند. روزنامه نگاری حرفه ای با برخورد بی طرفانه، رعایت توازن…

گفتگوی سیاسی در رسانه های اجتماعی

رسانه های اجتماعی سیاست و گفتگوی سیاسی را متحول کرده اند. حالا شهروندان بخش مهمی از این گفتگو هستند و به اصطلاح دوران “قدرت در جیب” آغاز شده است. هر کسی روایتش را وارد گفتگوی جمعی می کند و اجتماع های روایتها با لایکها و کامنتها خود را تحمیل می کنند.‌ پژوهشگرانی که این تحول را مثبت ارزیابی می کنند، رسانه های اجتماعی را ابزاری برای شفافیت و تنوع بیشتر می دانند و آنرا بستری برای آموزش مدنی و فرصتی برای تجلی به اصطلاح دموکراسی ناب یونانی دانسته اند،کنایه از زمانی که مردم آتن در میدان بی واسطه و مستقیم اعلام نظر می کردند. مخالفان این دیدگاه، معتقدند در مورد محاسن گفتگوی مستقیم و ارتقای شفافیت و تنوع بزرگنمایی شده است. آنها معتقدند رسانه های اجتماعی در عمل بستری برای گفتگوی جدی و منطقی درباره مسائل اصلی جامعه نیستند بلکه ساخت این رسانه ها به گونه ای است که روایتهای…

ما همه بازیگریم، نقاب به صورت می زنیم

گلایه از ناکارامدی و فساد مسئولان قصه هر روزه ما شده است. همه جا حکایت دزدی و بی کفایتی مسئولان است.  اما به گمانم مشکل ما آنکسی نیست که حکومت می کند. دیدیم که نبود، اگر دیوی رفت، روزگاری چون شکر نیامد. و باردگر هم نخواهد آمد تا ما با نقابها خو کرده‌ایم.  سخنان آن کارشناس فوتبال هرگز از یادم نرود که از وضعیت پر عیب و فساد فوتبال مفصل گفت و بعد توضیح داد که چگونه همه از باشگاه دار و بازیکن و مربی و … از این وضعیت نفعی دارند و سودی از فساد می برند. این قصه آشنا، حکایت همه جاست. با وجود همه گلایه ها از وضعیت رسانه ها، صاحب امتیاز بی تخصص روزنامه، از رانت حکومتی می خورد و روزنامه نگار از کپی پیست کردن، نان بی زحمت می برد. آن نماینده مجلسی که دم از شفافیت و روزنامه نگاری آزاد می زند، خودش هم…

تعهد به گفتگو برای ایران

مهمترین مساله امروز ایران فقدان گفتگوست. گفتگو میان مردم با دیدگاه های مختلف، میان روشنفکران و میان مردم و حکومت؛ چیزی که همواره  به بهانه غیرخودی ها، نفوذ دشمن و یا "شرایط حساس کنونی" مختل شده و به تعویق افتاده است. در برابر این اعتراضات نگران کننده راهی به ادامه زندگی جز  گفتگو نیست، چون هیچ مشکل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جز با مشارکت حل نمی شود و هیچ همدلی جز با گفتگو بدست نمی آید. از میان دلایل مختلف شکل نگرفتن گفتگو در جامعه ایرانی، یکی هم شاید این باشد که اجماعی برای معیار سنجش دیدگاه ها وجود ندارد. معیار عمده مردم چیست؟ به گمانم امروز آنچنانکه اولویت یک مرد، خانه اوست؛ اولویت مردم، ایران است. ایران به مثابه خانه، جایی که زندگی می کنیم. برای مردم امروز، اولویت زندگی است و "ایران" که خانه است. شاید برخلاف دیروز که ایدئولوژی اولویت بود و معیار سنجش، حالا اما ایران…

در و دیوار اعلام خطر می کند

اعتراضات به گران شدن بنزین، آذر ۹۸ را همچون دی ۹۶ به تاریخی تلخ بدل کرد. حالا به بانگ بلندی از تریبونهای رسمی خبر "بازگشت آرامش" به گوش می رسد؛ اما پیروزی پلیس پوسته ظاهری ماجراست. فارغ از اینکه سهم تحریمهای شدید خارجی و ناکارامدی و فساد داخلی چقدر باشد، بهرحال فشارهای اقتصادی مشروعیت گفتمان مستقر را نزد بسیاری از آنها که روزی مستضعف خوانده می شدند و اصالتاً هوادار ارزشهای انقلابی بودند، کاسته است. در واقع با فشارهای اقتصادی حالا آنها به طبقه متوسط معترض اضافه شده اند. فشار اقتصادی اگرچه دلیل فریاد اعتراضی است اما زمینه ساز نارضایتی انواع ناکارامدی هاست. مثل ناکارامدی در برخورد با بدهکاران بزرگ بانکی تا ناکارامدی شرم آور در حل مساله ساده ای چون فوتبال دیدن خانمها در ورزشگاه. فارغ از سیل بی امان مهاجرت، واقعیت مشهود آنست که بسیاری از خانواده های جوان که مانده اند، سبک زندگی و مصرف فرهنگی شان…

سیل و سیاست مصیبت بار

سیل کشور را از شمال و جنوب در برگرفته است. سیل ها چه پیش بینی شده و چه غافلگیر کننده، مصیبت بار هستند. رسانه های اجتماعی پر شده اند از عکسها، سوگواره ها، هشدارها، و تحلیلها و نظرهای تند و محافظه کار. از آن همه، به گمانم دکتر محمد فاضلی اصل موضوع را گفته است که «سیاست در ایران» را زیر تیغ نقد گرفته است: « … سیاست بی محابا به بستر رودخانه، مرتع، درختان جنگل حیات وحش، شهرسازی، علم مدیریت بحران، هیدرولوژی، روزنامه نگاری، آبخوان، اقتصاد، اکولوژی، طرح جامع شهری و قواعد بودجه ریزی تجاوز کرد و حالا همه خسته، بی حیثیت و بی اعتماد از پا افتاده اند.» سخن دکتر فاضلی کاملاً درست و ملموس است، اما همه ماجرا نیست.  به نظرم یکی از مهمترین خسارتهای این «سیاست» آن است که امکان نقد کارشناسانه عملکرد مسئولان را بسته است. آیا تاکنون عملکرد مدیران ارشد نقد شده است؟ امکان…

«آقای رییس جمهور ما متهم می کنیم»

امسال دومین بار است که شهر من یزد بر سر زبانهاست. اینبار به خاطر مساله «سپنتا نیکنام»، عضو زردشتی شورای شهر که حالا به حکم قانونی که به فقهای شورای نگهبان مجوز می دهد در هر قانونی که خلاف شرع تشخیص می دهند، «ورود کنند» به مرخصی اجباری رفته و شاید از شورا اخراج شود. پیشتر یزد به خاطر ثبت جهانی در یونسکو به عنوان شهر خشتی تاریخی بر سر زبان ها افتاده بود. شهر بادگیرها و قنات ها، شهر سازش با کم آبی و سوز آفتاب؛ شهر شب های پرستاره و افق های بلند، شهر آشتی و آرامش؛ شهری که میوه تمدن کویر است که اساس و عصاره آن مدارا و مروت است. مدارا و مروت جان آسمان پرستاره و آن افق های بلند است. مدارا و مروت روح ایران است. اینکه مردم نسبت به این مساله دغدغه دارند به خاطر ضدیت آن با روح فرهنگ اصیل و ریشه…

ساخت درونی قدرت در گرو مساله روزنامه نگاری و دموکراسی است

درباره روزنامه نگاری، مسئولیت ها و آرمان ها، نقش و قدرتش در جامعه و جایگاه و حقوق روزنامه نگار و … جسته و گریخته بحثی در می گیرد و بعضاً تعارفاتی و آرمان هایی مطرح می شوند. واقعیت این است که بر خلاف مغرب زمین که بسیاری از روزنامه ها محصول همت فردی به انگیزه کسب درامد بوده است و بعدها به دلایل پیچیدگی های محیطی مالکیت و مدیریت خانوادگی جای خود را به مدیریت حرفه ای داده است و ارزش ها و مفاهیم کلیدی این حرفه در بستر ارزش هایی مثل جامعه مدنی و پاسخگو بودن مسئولان دولتی و … شکل گرفته است؛ در جامعه امروز ما امتیاز روزنامه رانتی است که به برخی داده شده است و این افراد صفحه یک را برای از دست ندادن امتیازات و البته گرفتن امتیازات بیشتر به منابع آگهی دهنده می فروشند و گروهی جوان استخدام می کنند که به هر دلیلی…