کرونا و روزنامه نگاری

کرونا روح روزنامه‌نگاری را جان تازه ای بخشید. روزنامه‌نگاری امری عمیقاً انسانی و از جنس گفتگوست و دغدغه کشف و بیان حقیقت دارد و اخبار کرونا رویدادهایی عمیقا انسانی اند و جهانشمول با تبعات گسترده‌ای در سیاست، اقتصاد و اجتماع. سازمان بهداشت جهانی دومین مساله جهانی بعد از کرونا را اینفودمیک (infodemic) نامیده است: انبوه درهمی از اطلاعاتی درست و دروغ که مردم را سردرگم می کنند؛ و اینجاست که روزنامه‌نگاری تنها پاسخ است. از همین روست که میزان مصرف خبری به طور قابل توجهی افزایش یافته است. ضرورت به‌روز کردن اطلاعات موثق در مورد اخبار سلامت، مردم را بیش از گذشته برای گرفتن اخبار صحیح و رسمی به رسانه های خبری متوجه کرده است و لذا اعتماد به برندهای خبری رسمی افزایش یافته است. مخاطبی که برای گرفتن اخبار منتظر بخش های خبری نمی ماند و عمدتاً از تلویزیون برای برنامه های سرگرمی، گزارش رویدادهای ورزشی و سریال‌‌های جذاب استفاده می کرد، حالا اخبار تلویزیون را نیز جدی می گیرد. به عبارت دیگر، روند تبدیل شدن تلویزیون به رسانه سرگرمی با انحرافی موقتی مواجه شده است. از آن سو، رسانه های اجتماعی بواسطه شیوع بی سابقه اخبار جعلی در مورد کرونا با چالش شکاف اعتماد مواجه شده اند. فیس بوک برای مقابله با اخبار جعلی سیستم «بررسی کننده صحت اطلاعات» را تقویت کرده است و تاکنون به هزاران منتشرکننده اطلاعات نادرست اخطار فرستاده است، همچنین برای حمایت از آنچه «سلامت جامعه جهانی» نامیده است «مرکز اطلاعات کوید۱۹» را راه‌اندازی کرده است. فیس بوک برای حمایت از صنعت خبر و روزنامه نگاران ۱۰۰ میلیون دلار اختصاص داده است. یوتیوب نیز هزاران ویدیوی حاوی اطلاعات جعلی را تاکنون حذف کرده است. برخی کشورها حتی مجازات‌هایی را برای منتشرکنندگان اخبار جعلی وضع کرده اند.
اما این خبر خوب برای رسانه های رسمی، همه ماجرا نیست. گزارش‌های روندپژوهی‌ از سال ۲۰۰۵ به این سو حاکی از کاهش محسوس سهم رسانه های چاپی از سبد مصرف خبری مردم، کاهش تدریجی جایگاه تلویزیون و رشد انفجاری رسانه های اجتماعی بودند. به عبارت دیگر رسانه های جریان اصلی (روزنامه و تلویزیون) زیر فشار تغیر تدریجی الگوهای مصرف خبری قرار داشتند.
حالا به این فضای پیچیده، شیوع عالمگیر ویروس کرونا را اضافه کنید که با تهدیدی مرگبار، رونق از بازارها ربوده و کارکنان را به دورکاری واداشته و حتی تعدیل نیرو را به شرکتها تحمیل کرده و در یک نگاه کلی‌تر، کلان روند دیجیتالی شدن را تسریع و تشدید کرده است؛ یعنی مهمترین عاملی که صنایع را به تغییر وادار می کند.
روزنامه‌نگاری هم مثل بسیاری حرفه ها بواسطه این کلان روند در حال پوست اندازی است. روند کم شدن تدریجی تبلیغات و مدل های درآمدی تلویزیون‌های خصوصی تشدید و تسریع خواهد شد. حکایت روزنامه ها البته تلخ‌تر است. آنها که بر مدار تیراژ و تبلیغات می چرخند، کرونا حالا روند تدریجی رو به افول هر دو را تشدید کرده است، بویژه تبلیغات. پیش‌بینی می شود ادامه این روند روزنامه‌های کوچک و مستقل بیشتری را به تعطیلی بکشاند. یکی از مدیران مطبوعات از آن به بزرگترین بحران تاریخ مطبوعات یاد کرده است.
در سالهای پس از کرونا الزامات دیجیتالی شدن، فشار را بر مدلهای کلاسیک کسب و کار رسانه های بزرگ و مبتنی بر پخش تلویزیونی و روزنامه ها بیشتر خواهد کرد. علاوه بر مصرف خبری که رشدی قابل توجه داشته است، با قرنطینه و افزایش ساعات خانه نشینی، در مجموع مصرف رسانه‌ای بیشتر شده است از جمله مصرف رسانه‌های اجتماعی، گوش دادن به کتابهای صوتی، تلویزیون تعاملی (IP Tv)، مصاحبه های ویدیویی با متخصصان، و اکانت ها و صفحه‌های اجتماعی متعلق به رسانه های خبری و … میزان هر کدام از اینها به الگوهای مصرف رسانه‌ای در هر کشوری بستگی دارد اما به طور کلی این رشد ذیل روندهای دیجیتالیسم است. مورد آخر یعنی افزایش توجه به اکانتها و صفحه‌های اجتماعی رسانه های خبری باعث شده است برخی سازمان‌ها از آن به عنوان فرصتی برای ایجاد مدلهای درآمدی تازه استفاده کنند، مثل «ثبت نام برای دریافت محتوا»، چیزی که توقع برای ارتقای کیفیت روزنامه‌نگاری را تشدید کرده است.
یکی از روندهایی که نقش جدی در آینده روزنامه‌نگاری دارد، روند افزایشی توجه به ویدیوهای مبتنی بر تقاضا و ویدیو آنلاین است. ویدیو محتوایی غنی و جذاب ارائه می کند. تولید گزارش های ویدیویی خبری و مستند در وب‌سایتهای رسانه های خبری یک روند رو به رشد است. تیم هایی از خبرنگاران چندمهارته، مدام ویدیوهای شهروند خبرنگاران را رصد می کنند و از آنها برای ساختن روایتهای حرفه ای تر استفاده می کنند. در رسانه های بزرگ روزانه ده ها ویدیو تولید و در وب‌سایت اصلی و صفحات اجتماعی منتشر می شود. برخی همچون تلویزیون‌های خبری دارایی تصویری خود را مدام در قالب ویدیوهای کوتاه در رسانه های اجتماعی بازنشر می دهند. گرایش به ویدیو یکی از روندهای تعین کننده در آینده روزنامه‌نگاری خواهد بود.
رشد ویدیو به حدی است که به طعن گفته‌اند آینده تلویزیون، اینترنت است و آینده اینترنت، تلویزیون؛ کنایه از اینکه اگرچه رسانه تلویزیون در حال افولی تدریجی در مقابل اینترنت است اما قدرت تصویر و رشد انفجاری محتوای ویدیویی چنان است که گویی اینترنت را کاملاً تصویری خواهد کرد.
طی ۲۰ سال گذشته، هم سرعت تغییر و هم میزان فشار برای تغییرات سازمان‌های رسانه‌ای بیشتر شده است. مساله چندوجهی امروز روزنامه‌نگاری این است که مردم اطلاعات را با چه ابزارهایی، در چه شرایطی، در چه قالبهایی{فرمتهایی}، با چه نیازها و خصوصیات فرهنگی دریافت می کنند. از این رو، تبدیل شدن به جایی برای مدیریت محتوا در پلتفورم های مختلف تنها راه بقای سازمانهای رسانه‌ای در آینده است. نوآوری؛ اگر تا حالا برگ برنده بود، فردا شرط بقاست. در عصر تازه رسانه‌ها، نوآوری قانون کسب و کار است.

روزنامه آفتاب یزد


انتشار در صفحه ۱۱

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *